هم دلی از هم زبانی خوش تر است

دكتر ناصركاتوزیان - ارزش عدالت، چنان والاست كه كانت هم كه به گرمی از آزادی دفاع می‌كند، می‌گوید: «اگر عدالتی نباشد، زندگی كردن به زحمتش نمی‌ارزد» درطول تاریخ نیز، می‌بینیم كه همه حكمرانان، اگر ستمگری هم پیشه كرده‌اند؛ به نام عدالت حكومت می‌كرده اند؛ یعنی فكر می‌كردند كه باید از این

شعار پیروی كنند و به خود اجازه نمی‌دادند كه ادعا كنند ما عدالت را هم زیر پا می‌گذاریم .ممكن است دركشوری بگویند كه برابری درحال حاضر قابلیت تحقق ندارد، اما درهیچ كشوری نیست كه ادعا شود ما به عدالت نیاز نداریم.

درنصوص مذهبی هم، عدالت والاترین ارزشهاست؛ چه درمقام قضاوت و چه درمقام زندگی اجتماعی . درقرآن، سخن از این نیست كه خسارت را چگونه بپردازیم، یا تلف مبیع قبل از قبض از مال كیست؟ صلح چه اثر دارد؟ ازدواج چگونه انجام می‌شود؟ نخستین خطاب این است كه به عدل حكم كنید (اعدلوا و هو اقرب بالتقوی )، زیرا كه عدالت به تقوی نزدیكتر است . اگر این آیه را با نص (ان اكرمكم عندالله اتقیكم ) بیامیزیم، نتیجه این می‌شود كه عدالت، باعث نزدیكی و قرب به حق می‌شود واین والاترین ارزش مذهبی واخلاقی است.
با وجود این، با تأسف باید پذیرفت كه حقوقدانهای ما كمتر به فكر این گونه مباحث هستند. یعنی برای استناد در دادگاه یا استناد در داوری، چنین بحثهایی مطرح نمی‌شود. اما، آنهایی كه اهل اندیشه هستند و مباحث حقوق را به همان سطح عبارتها محدود نمی‌كنند، به پاسخهای فلسفی علاقه نشان می‌دهند. حقوق به ما می‌گوید كه چه كاری بكنید و از چه كاری ممنوع هستید؛ اما از لحاظ فلسفی، این پرسش مطرح است كه ما چرا باید از قوانین اطاعت كنیم. جواب چراها پاسخهای فلسفی می‌خواهد وجواب چگونه‌ها با رجوع به قواعد حقوقی میسر است. دربرابر این پرسش كه چرا باید از قوانین اطاعت كنیم؟ دوپاسخ مختلف گفته شده است:
1- پاسخی كه واقعگراها یا حقوق تحققی دنباله رو آن هستند، می‌گویند این پرسش كه چرا باید از حقوق اطاعت كنیم؟ یك پاسخ بسیار ساده دارد: به این دلیل كه «قدرت» از آن حمایت می‌كند؛ برای اینكه از مقام قدرتمندی صادرشده و آن را به ما تحمیل می‌كنند. اینان، دربرابر این ایراد كه قانون هفت تیربند هم قانون قدرت است، می‌افزایند كه باید آن قدرت فائقه، قدرت صالح باشد. دولتی كه از بطن مردم و با رأی مردم انتخاب می‌شود، قدرت صالح است ؛ و قوانین دولتی كه خودكامه است و رأی مردم را با خود ندارد، مانند همان قوانین هفت تیربند است.
2- پاسخ دیگری كه بیشتر چهره آرمانی دارد، چنین خلاصه می‌شود كه حقوق، مطابق با عدالت است. نتیجه مهم تحلیل آرمانی این می‌شود كه اگر حقوق مطابق با عدالت نباشد، در وجدان ما الزامی ایجاد نمی‌كند، واگر دولتی ستمگری پیشه كند، اطاعت از آن هم برما واجب نیست. ما دربرابر «عدالت» زانو می‌زنیم و خضوع می‌كنیم، نه در مقابل دولت. درواقع، ما بنده آرمانهایمان هستیم نه مطیع قدرتها. از نتایج مهم مشروط كردن اطاعت از قانونی كه با عدالت همگام است، این است كه مقاومت دربرابر قوانین نادرست، مشروع است.

اهمیت مقاومت
دربرابر قانون غیرعادلانه
مقاومت دربرابر قوانین غیرعادلانه، درجاتی دارد: پایین‌ترین درجه‌ها مقاومت منفی است، كه شخص تصمیم می‌گیرد دراجرای قوانین همكاری نكند. اینگونه از مقاومت، جزو طبیعت انسان است كه دراجرای آنچه می‌پسندد وعادلانه می‌بیند، می‌كوشد واز ناملایم پرهیز می‌كند. باآوردن مثالی از زندگی عادی و واكنشهای طبیعی مردم، این واقعیت را به روشنی در می‌یابیم: منظم ترین مردم وقتی به خارج سفر می‌كنند وكالایی می‌خرند، به این فكر هستند كه چگونه باید آن را از گمرك رد كنند تا عوارض گمركی ندهند؟ برای اینكه اعتقاد ندارند این پولی كه به عنوان عوارض یا مالیات می‌دهند، درست به مصرف می‌رسد. اما توده مردم، با اینكه ازدواج بین زن و مرد به هیچ واژه و تشریفات و خطبه و سندی نیاز ندارد، برای احترام به سنتها، حتی دردورترین نقاط كشور، سعی می‌كنند آن را به صورت یك مجلس روحانی درآورند. مجلس مقدس پیوند بین زن و شوهر را با آیه‌ای از قرآن و خبری از رسول، زینت می‌بخشند. دست عروس را به نشانه تحكیم وحدت و همدلی، برقرآن می‌نهند و سعی می‌كنند خطبه عقد را هم به زبان عربی بخوانند كه از نظر قانون هیچ لزومی ندارد. دو واكنش را با هم مقایسه كنید: آنچه را كه الزام قانونی نیست، به صرافت طبع و با رغبت اجرامی كنند و آن را كه الزام قانونی است، اجرا نمی‌كنند! چرا؟ برای این است كه فرض دوم مورد اقبال ومطبوع طبعشان است و به فرض نخست (الزام به پرداخت عوارض گمركی ) اعتقاد ندارند. بنابراین، مقاومت منفی هم واكنشی طبیعی و احترازناپذیر است وهم بسیار مهم ومؤثر است. همین مقاومت منفی، دولت امپراتوری انگلستان را به زانو درآورد وضامن استقلال هند شد.
ساده‌ترین چهره مقاومت منفی، زمانی است كه مردم از وضع موجود ناراضی هستند یا قانونی را غیرعادلانه می‌یابند و آن را تفسیر مضیق می‌كنند و به این وسیله ازقلمرو آن می‌كاهند و برگستره قوانینی كه عادلانه می‌بینند، می‌افزایند. برخلاف آنچه كه فرض می‌شود، حقوقدان، بنده مطیع قانونگذار نیست. ما به عنوان انسانهای متفكر، در زندگی حقوقی واجتماعی نقش داریم. به همین جهت، این همه به رویه قضایی اهمیت می‌دهند؛ و آن را مظهر حقوق واقعی كشور می‌دانند و عقاید دانشمندان را در زمره منابع حقوق می‌آورند، زیرا اندیشه های حقوقی و قضایی، آزمایشگاههای جست وجوی عدالت است. درآنجاست كه هنر دادگستری جلوه می‌كند. هنر جست وجوی عدالت و قضاوت، از قدیم با واژه <‏Justice‏> بیان می‌شده، كه دو معنی می‌دهد، هم عدالت است و هم قضاوت.
گروهی هم كه به حقوق اثباتی یاحقوق تحققی اعتقاد دارند و می‌گویند آنچه كه درجامعه وجود دارد همان حقوق است و ارزش در داخل همین قواعد اجتماعی است، یا می‌گویند كه ارزیابی قوانین از مسائل حقوقی نیست، دست كم قبول دارند كه معیار ارزیابی و تمیز بین خوب و بدقوانین، عدالت است و نظام اخلاقی است كه می‌تواند تشخیص دهد كدام قانون خوب است و كدام قانون بد. درهمین جامعه خودمان، ملاحظه كنید كه تصمیم های مقامهای رسمی و دولتی، چگونه موردانتقاد واقع می‌شود. همه اینها به نام نظام بالاتر است. گاه منتقدان می‌گویند كه مخالف با قانون اساسی است و گاه مخالف با تمدن ملی، امنیت ملی، یا حقوق بشراست. اما، نقطه اشتراك همه انتقادها، با هر واژه‌ای كه بیان شود، این است كه ارزشی والاتر از قوانین دولتی وجود دارد و به نام همین ارزش برتر، از قوانین انتقاد می‌شود. این ارزشها، جنبه اخلاقی دارند و با قوانین از حیث ماهیت، متفاوتند. ارزشهای اخلاقی كه عدالت را به ما تلقین می‌كنند، درواقع معیار ارزیابی قوانین قرار می‌گیرند. قاعده اخلاقی، اگر درشمار خمیرمایه قوانین نباشد، دست كم <معیار ارزش> قوانین است.

سهم عدالت در تعریف حقوق
آوردن واژه عدالت درتعریف حقوق، به اندیشه‌های قضایی جهت می‌دهد، تا درمقام تفسیر قوانین. اگر قاضی برسردوراهی قرار گیرد كه راهی او را به سوی عدالت می‌برد و راه دیگر به سوی ظلم، باید راهی را انتخاب كند كه او را به عدالت رهبری می‌كند.‏
عدالت چیست؟ چگونه می‌توانیم تعریفش كنیم؟ چون تمام اشكالی كه به عدالت می‌گیرند و تا اندازه‌ای هم وارد است، در این مسأله خلاصه می‌شود كه عدالت یك تعریف روشن ندارد. ممكن است من یك چیز را عادلانه بدانم و شما آن را عادلانه ندانید؛ این باعث هرج ومرج می‌شود اما این استدلال، در عین حال كه رنگی از حقیقت دارد، سفسطه آمیز است. زیرا، این ابهام در معنای بسیاری از قوانین نوشته هم وجود دارد و ویژه تمیز عدالت نیست. بسیاری از موارد است كه من می‌گویم قانون این است، شما می‌گویید آن است.‏
پس، باید همانگونه كه عدالت را طرد می‌كنیم، اجرای قوانین را هم ترك گوییم، تا از هر مشكلی بپرهیزیم!
نتیجه‌ای كه هیچ خردمندی آن را نمی‌پذیرد. عقل فرمان می‌دهد كه به استقبال مشكلات رویم و از آنها نهراسیم، تا به مطلوب رسیم. فرار از مشكل، هنر نیست. دشواری اصلی، در تعریف موضوعی است كه مصداق مادی خارجی ندارد. حتی آنهایی هم كه ما به ازای خارجی دارند، تعریفشان مشكل است.‏
در مثنوی، داستانی هست به این مضمون: كسی از هندوستان فیلی آورد و آن را در تاریكی گذاشت.یكی دست به خرطوم فیل زد و گفت: فیل چیز درازی است كه قابلیت انعطاف هم دارد. دیگری به زانوی فیل دست زد و گفت: فیل یك ستون است كه از زمین به آسمان رفته. یكی آمد به پشتش دست كشید، دیگری به دمش دست زد و هر كدام حقیقت را از دید خودشان نگاه كردند و تصورشان را به تصویر كشیدند. این تفاوت ها، در مورد مسائل معنوی و اعتباری، صدچندان می‌شود. شما زیبایی را چگونه تعریف می‌كنید؟ ممكن است در تعریفش دچار مشكل شوید،اما آیا زیبایی وجود ندارد؟! شما عشق را چگونه تعریف می‌كنید؟ شما نیكی را با چه بیانی تعریف می‌كنید؟ بد و خوب را چگونه در كنار هم می‌گذارید؟ اگر بنا باشد كه هر امر مشكلی ما را از پژوهش و تحقیق بازدارد و تسلیم كند، همه ارزشها زیرپا گذاشته می‌شود.‏
معیارها، در تشخیص عدالت مختلفند: گروهی می‌گویند كه به حكم دل باید عدالت را شناخت. گروه دیگر می‌گویند عدالت همان چیزی است كه در قوانین آمده است. هگل حتی می‌گوید: عدالت عبارت است از اطاعت از دولت. یعنی هر چه دولت می‌گوید ما هم بگوییم، عین عدالت است. اما در مجموع، این راباید بدانیم كه ارزشهای اخلاقی، مذهب، شرایط اقتصادی، و حتی شرایط تاریخی و جغرافیایی در هر قوم، اخلاق و تمدنی را به وجود می‌آورد، كه رفته رفته اصل‌هایی می‌شوند و پایه های آن تمدن را تشكیل می‌دهند؛ و هر اقدام كه با آن اصول پا گرفته تعارض داشته باشد، غیرعادلانه محسوب می‌شود.‏
درباره معیار شناخت این اصول اجتماعی و والا، بحثهای مفصلی است كه خلاصه اش این است: بسیاری از متفكران اعتقاد دارند كه عدالت، منش عادلان است. برای شناخت هنر موسیقی و هنر نقاشی، باید به متخصصان و هنرمندان و كسانی كه در آن رشته كار كرده اند مراجعه كرد. در عدالت هم، معیار مشترك است، یعنی قضاوت توده مردم كافی نیست. منتها، بعضی اعتقاد دارند كه قشر قضات، قشر برگزیده یی است و عدالت چیزی است كه آنها تشخیص می‌دهند، اما منحصر كردن وجدان اخلاقی جامعه به آنچه قضات می‌اندیشند، قابل انتقاد است. زیرا ممكن است گاهی قضات تصمیم‌هایی بگیرند كه با وجدان عمومی مخالفت دارد. وجدان عمومی در نظریات دانشمندانی كه تخصص دارند تجلی می‌كند. ممكن است ایراد شود كه اگر برای تمیز عدالت باید به عادل رجوع كرد، دشواری به گونه دیگر ظاهر می‌شود. به این معنی كه عادل را چگونه باید شناخت؟ پاسخ این است كه مردم، اشخاص عادل را خیلی ساده تر از اصل عدالت تشخیص می‌دهند. چنان كه در مورد دموكراسی هم مردم شخصیتهای صالح را برای حكمرانی، ساده‌تر از اصول حكومت تشخیص می‌دهند. در برابر این ایراد كه مردمانی كه خود قدرت حكومت كردن ندارند، چگونه می‌توانند كسانی را انتخاب كنند كه برآنها حكومت نمایند؟ گفته شده است وجدان عمومی یا مردم، می‌توانند تشخیص دهند كه چه كسانی قدرت اجرای عدالت، یا اجرای قوانین یا حكومت را دارند، اما خودشان ممكن است نتوانند حكومت كنند. ما همه می‌دانیم كه پزشك خوب در این كشور كیست. می‌دانیم كه كدام سیاستمدار مطابق با آرمانهای ما عمل می‌كند و كدام سیاستمدار مزاحم است. اما ممكن است خود قدرت اعمال آن قواعد را نداشته باشیم. می‌گویند، اخلاق حسنه را باید از روش محسنان انتخاب كرد؛ یعنی شیوه‌ای كه محسنان هر قوم، در هر زمان، منش و رفتار خود را مطابق آن قواعد انجام می‌دهند. اكنون برای نمونه چند تعریف معروف را یادآوری می‌كنم: نخستین تعریف كه خیلی هم معروف است و در جامعه ما و نزد حكمای ما هم نفوذ زیادی داشته، تعریفی است كه افلاطون كرده است. افلاطون در كتاب جمهور، وقتی قشرهای مختلف مردم را معین می‌كند و سپاهیان را در برابر بازرگانان، عقلا، حكما و فیلسوفان قرارمی دهد، می‌گوید: عدالت آن گاه اجرا می‌شود كه هر چیزی به جای خودش قرارگیرد. یعنی بازاری رابه قضاوت ننشانند، و هر كدام كار خودشان را انجام دهند (وضع شیئی در ماوضع له) امروز، هنوز هم ما فلسفه این ضابطه حكیمانه را درنیافته‌ایم. در مثنوی شعری داریم كه در همین زمینه است.‏

عدل چه بود، وضع اندر موضع اش
ظلم چه بود، وضع در ناموضع اش

هر چیزی كه در جای خود باشد، عدالت است؛ مثلاً خشم اگر بموقع باشد، عادلانه است. در قوای بدنی نیز، زمانی تعادل برقرار می‌شود كه خشم و مهر به جای خود باشد و برای رسیدن به این هدف، افلاطون می‌گوید: «همه قوا باید تحت سیطره و حكومت عقل قرارگیرند، تا آن تعادل مطلوب برقرار شود.
یادم می‌آید در جریان انقلاب، روزی كه مردم به دانشگاه آمدند و روز انقلاب و دانشگاه بود، برای نخستین سخنرانی آن روز و در آن محیط پرآشوب و خطرناك، به عنوان نماینده دانشگاه قرعه فال را به نام من زده بودند. در آن روز، حكومت نظامی بود و من به استناد همین تعریف افلاطون، گفتم: از قدیم گفته اند كه هر قشری باید به كار خود بپردازد، و در حال حاضر، حكومت به دست نظامیان است، كه این خود بی عدالتی است.‏
ارسطو تعریف دیگری دارد، می‌گوید: «عدالت دو معنا دارد، عام و خاص. به معنای عام، همه فضیلتها را دربرمی‌گیرد و تقریباً واژه‌ای است مرادف با تقوا، مرادف با مروت، و آدم با تقوا كسی است كه همه فضیلتها را داشته باشد. بنابراین، عادل كسی است كه با فضیلت باشد و فضیلت در میانه روی است. اما به معنای خاص می‌گوید: عدالت وقتی است كه به هر كس چیزی را بدهیم كه شایسته آن است؛ یعنی با تأكید بر برابری نسبی، برابری مطلق را نفی كرده است. برابری نسبی، زمانی تأمین می‌شود كه به هر كس، از امتیازها، از منصب ها، از مشاغل و از ثروتها، آن اندازه بدهیم كه شایسته آن است.‏
در روم، قیدی به این مطلب اضافه كرده اند؛ سیسرون می‌گوید: به هر كس چیزی را بدهیم كه شایسته آن است؛ به شرط اینكه با منافع عمومی مخالفت نداشته باشد. یعنی همیشه منافع عمومی را باید بر منافع فردی ترجیح داد.‏
این سه تعریف، یعنی تعریف افلاطون، تعریف ارسطو و تعریف سیسرون، تقریباً منبع تمام تعریفهایی است كه تا حال از عدالت شده است.
مفهوم تمام این تعریفها هم درست است اگر در جامعه یی به هر كس آنچه داده شود كه شایسته است، عدالت اجرا شده و اگر هر كس به كاری بپردازد كه شایستگی اش را دارد، عدالت اجرا شده است. این كه اندیشمندان گاهی به صورت انتقاد و گاه به شكل دلسوزی و به عنوان راهنمایی، می‌گویند كه قضات ما باید از شایسته ترین افراد باشند و قشرگرایی ممدوح نیست، الهام گرفته از همین تعریف حكیمان است.
در قضاوت، باید هر كه شایسته تر است به كار قضاوت بپردازد، زیرا كه قاضی، درواقع زبان عدالت، و بزرگترین مقامی است كه می‌تواند برای اجرای عدالت دریك كشور، گامهای مؤثر بردارد. اگر قاضی به خطا برود، عدالت به خطا رفته و همه چیز به خطا می‌رود؛ به این جهت است كه هم در اسلام و هم در سایر نظامها، در انتخاب قاضی، دقت می‌شود. حتی در برخی از كشورها، می‌گویند كه اینها باید از سنتهای جامعه پیروی كنند و باید تحصیلات عالیه داشته باشند. در انگلستان، وكلایی كه داوطلب قضاوت می‌شوند، می‌گویند چندبار بایدبا قضات غذا بخورند كه حتی منش آنها را پیروی كنند.
بنابراین، كسی كه حقوق نخوانده، دانشكده حقوق را ندیده، معنای عدالت را اصلاً نشنیده و تحصیلات دیگری دارد، همیشه در قضاوت در معرض خطا و لغزش است؛ و وجود دانشكده های حقوق، برای همین است. ما دانشجوهایمان را به‌ویژه آنهایی كه دكتر می‌شوند، حدود ده سال، با این تلقین‌ها، پرورش می‌دهیم و تازه تردید داریم كه آیا شایستگانی را برای این مقام مهم تربیت كرده‌ایم یا نه؟ چه رسد به انسانی كه هر چند در مقام خود با تقوا و عالم است، از فنون قضا و هنر دادگستری، اطلاعی ندارد و تربیت قضایی ندیده است. امیدوارم كه تمایل به عدالت‌خواهی، در همه ما تقویت شود. آرزوی ما این است كه روزی همه چیز بر پایه عدالت قرارگیرد.‏

منبع : http://www.armandaily.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=1959:2009-09-22-19-58-23&catid=127:2009-09-01-19-20-29

شامگاه هفدهم شهریور، مرتضی الویری، رئیس کمیته صیانت از آراء ستاد شیخ مهدی کروبی و نماینده وی در هیئت پیگیری امور بازداشت شدگان و آسیب دیدگان حوادث پس از انتخابات، توسط نیروهای اطلاعاتی-امنیتی در خانه اش دستگیر شد. دستگیری الویری که در سلسه برخوردهای تازه نظام با مخالفین نتیجه انتخابات صورت گرفت، یک روز پس از پلمب دفتر کمیته پیگیری زندانیان و آسیب‌دیدگان حوادث اخیر و همزمان با پلمب دفاتر مهدی کروبی و حزب اعتماد ملی و دستگیری محمد داوری سردبیر وبسایت اعتماد ملی با دستور جعفری دولت آبادی دادستان جدید تهران انجام شد.
مرتضی الویری، که به همراهی ابراهیم امینی از سوی دفتر کروبی در کنار علیرضا بهشتی و محمد مقدم نمایندگان ستاد موسوی در کمیته پیگیری زندانیان و آسیب‌دیدگان حوادث اخیر مشغول به فعالیت بود به تازگی از تهیه‌ یک فهرست ۷۲ نفره از قربانیان حوادث اخیر خبر داده و اعلام کرده بود که نسخه‌ای از آن نیز در اختیار مجلس قرار گرفته است. در همین حال علیرضا حسینی بهشتی، عضو ارشد ستاد میرحسین موسوی نامزد معترض دیگر انتخابات اخیر نیز بازداشت شد تا این پیام از سوی مسئولین ارشد نظام به معترضین مخابره شود که برای حفظ حکومت از هیچ اقدامی رویگردان نخواهند بود. بهشتی چهار روز بعد آزاد شد، اما الویری همچنان زندانی است.

مرتضی الویری کیست؟
مرتضی الویری در آذرماه 1327 در خانواده ای متوسط و فرهنگی در دماوند متولد شد. آقا علی پدربزرگش، اولین دبستان کیلان (دهی نزدیک دماوند) را ساخت. پدرش هم در همان دبستان درس خواند و پس از اخذ مدرک ششم ابتدایی به عنوان معلم مشغول به کار شد. آنچنان که خود از پدرش نقل می کند وضعیت مالی بدی داشته اند و زندگی شان با حقوق معلمی 25 تومانی آغاز شد. مادرش خانه دار بود. دوران کودکی اش در فقر سپری شد. پیش از آغاز دبستان، پدرش اعداد و حروف را به وی آموزش داد. در همان مدرسه پدر و پدربزرگش دبستان را آغاز کرد و آنچنان که خود می گوید تا پایان دوره ابتدایی معمولا یا شاگرد اول بود و یا دوم. محیط دماوند محدود بود و مرتضی برای ادامه تحصیل در دوره دوم دبیرستان به تهران آمد و در مدرسه هدف مشغول به تحصیل در رشته ریاضی شد.
مرتضی ابتدا در منزل عمویش ساکن شد و سپس به دلیل اختلافات خانگی، پدرش برایش اتاقی در نزدیکه دبیرستان اجاره می کند و مادربزرگش برای همراهی و مواظبت از وی راهی تهران می شود. او درباره این دوران می گوید: "تصور کنید وقتى یك معلم با حقوق ناچیز خود، مجبور مى شود علاوه بر هزینه خانواده اش در دماوند، هزینه تحصیل فرزندش در تهران را تامین نماید، چقدر سخت و دشوار است. مثلا" مادربزرگم، یك بادنجان و یك نان سنگك مى خرید که بخشى از آن را در وقت ناهار مى خوردیم و بخش دیگرش را در وقت شام. یا وقتى پلو درست مى کرد، مقدارى لبو هم مى پخت و آن را با پلو مى خوردیم، زیرا نمى توانستیم گوشت بخریم." دوران دبیرستان را در چنین وضعی سپری کرد. آنچنان که می گوید در مدرسه هدف جایگاهش میان شاگردان دوم تا هشتم کلاس بود.
او به خاطر می آورد؛ گرایشش به مذهب سبب شد که یکی از دبیران چپ دبیرستان دماوند به پدرش بگوید عقاید مذهبی مرتضی جلوی پیشرفت وی و ورودش به دانشگاه را سد خواهد کرد. شنیدن این موضوع در کنار وضع اقتصادی خانواده باعث شد تا او روزی 20 ساعت درس بخواند؛ "عاقبت، موفق شدم خلاف حرف آن دبیر کمونیست را ثابت کنم. در کنکور سال 1346 که چندین هزار نفر شرکت کرده بودند و فقط 400 نفر امکان پذیرش داشتند، در دانشگاه صنعتى شریف، نفر 229 شدم." او در رشته مهندسی برق پذیرفته شده بود.

وضعیت خانوادگی الویری
مرتضی الویری متاهل است. همسرش معصومه خوش دولتان تحصیلکرده علوم انسانی و از جامعه فرهنگیان است. وی همچنین خواهر همسر آقای خلیل نیا از دوستان قدیمی الویری و مبارزین ضد رژیم پهلوی است. ازدواج این زوج چندی قبل از انقلاب در فروردین 56 صورت گرفت و خطبه عقد آنان توسط آقای خامنه ای رهبری فعلی نظام خوانده شده است. پدر خانم خوش دولتان با آقای خامنه ای رابطه نزدیکی داشت و به دلیل آنکه کارخانه بافندگی داشت، همیشه به خانواده خامنه ای لطف داشت.

فعالیت های مذهبی-سیاسی و آشنایی با افکار بنیانگذاران انقلاب
الویری درباره اولین فعالیتهاى مذهبى اش می گوید: "اگر چه پیش از چهارم دبیرستان جسته و گریخته نماز مى خواندم، ولى از سال چهارم، نماز خواندنم پیوسته و مستدام شد." وی دلیل آن را تاثیر دکتر هنجنی دبیر فقه خود می داند؛ "حرفهاى او کاملاً بر دلم مى نشست و باعث شد به شدت متحول شوم. او مرا با مجله مکتب اسلام، کتابهاى مهندس بازرگان و ناصر مکارم شیرازى آشنا کرد. با خواندن آنها، صاحب دیدگاهى شدم که مرا به فضاى بحث هاى سیاسى کشاند."
در آن دوران فضای دماوند بیشتر به سوی چپ (حزب توده و کمونیست) گرایش داشت و نشانه روشنفکری عضویت و همگرایی با این جریان ها به حساب می آمد. آنچنان که می گوید با جریان های فکری چپ در افتاد و خود را به عنوان فردی مذهبی مطرح کرد. در سالهاى اواخر دبیرستان از طریق دوستانى که هوادار آقای خمینى بودند، با وی و افکارش آشنا شد؛ "بریز و بپاشهاى رژیم شاه انگیزه دیگرى بود براى کشانده شدن به مسائل سیاسى- مذهبى، و تنها جریان پیش دست در آن مقطع زمانى، جریان سیاسى- مذهبى امام خمینى بود. در آن مقطع، نهضت آزادى به رهبرى مهندس بازرگان و دکتر سحابى نیز جریان پیشتاز بود. با خواندن کتابهای آقایان بازرگان، سحابى، سید قطب، شریعتى و اعلامیه هاى امام خمینى از یك سو و مباحثه با جریانات ماركسیستى و خواندن كتب آنان از سوى دیگر كاملا در كوران مسائل سیاسى و مذهبى قرار گرفتم."
پس از ورود به دانشگاه نیز به انجمن اسلامی می پیوندد و در اولین حرکت در سال 1346 در تظاهرات و اعتصاب دانشگاهیان در اعتراض به شرکت واحد، به دلیل افزایش بهای بلیط اتوبوس شرکت می کند. آنجا با فعالین سیاسی دیگر آشنا می شود و از همانجا سعی می کند همراه با دیگر دانشجویان چپ و راست، فعالیت های اعتراضی همچون سالگرد 16 آذر کلید بزند.

پی ریزی انجمن کاوشهاى دینى و علمى با کمک حسین شریعتمداری
الویری با کمک حسین شریعتمداری، اصغر نوروزی و محمود صفری دوستان همولایتی اش انجمنی پایه ریزی می کند که متولی مراسم های مذهبی، تفسیر قرآن و دعوت از روحانیون سرشناسی مثل باهنر، امامی کاشانی و رفسنجانی برای سخنرانی در دماوند شد. آنچنان که الویری می گوید این تشکیلات و برنامه های جنبی و تشویقی اش مثل اردو و سخنان مخالفین سبب شد تا جمع زیادی از جوانان به افکار آیت الله خمینی و جریان اسلامی علاقه پیدا کرده و به آن بپیوندند.

پایه گذاری تشکیلات مخفی با همکاری عزت شاهی و کاتوزیان
در سال 1349، با عزت شاهى، از نیروهای تندروی راستگرا آشنا شد. این آشنایی سبب شد که با همکاری باجناق آینده اش محمدعلی خلیل نیا، عزت شاهی، کاتوزیان (نماینده مجلس) و چند نفر دیگر تشکیلات مخفی برای مبارزه با رژیم شاه پایه گذاری کند. آنها همچنین تلاش داشتند تا با افزایش آگاهی عمومی زمینه را برای مبارزه مسلحانه علیه حکومت آماده کنند. در همین زمان از طریق آیات سعیدی و امامی کاشانی به نوارهای تدریس "ولایت فقیه" و لزوم تشکیل حکومت اسلامی توسط آقای خمینی در نجف دست می یابند و آنها را به روی کاغذ آورده و میان مردم و دانشجویان تکثیر می کنند.

آشنایی با وحید افراخته و ورود به سازمان مجاهدین
در سال 1350، وحید افراخته را بعد از مدت ها می بیند و از وی می خواهد که او را به سازمان وصل کند. نتیجه این شد که الویری همکاری اش را از زمستان 50 بطور رسمی در سازمان مجاهدین آغاز می کند. مطالعه قران، نهج البلاغه و پخش اعلامیه از جمله اولین فعالیت هایش در این سازمان چریکی بود.

آغاز تعارض با مجاهدین خلق
الویری آغاز تعارض با مجاهدین را پس از دومین دستگیری و در زمان زندانش عنوان می کند؛ "در این شش ماه (زمان حبس) توانستم با روساى جریانهاى سیاسى صحبتهاى مفصلى انجام دهم و به شناخت کافى درباره آنها برسم. من صحبتهاى مفصلى با بیژن جزنى، مسعود رجوى، موسى خیابانى، کاظم ذوالانوار و دیگران داشتم. در آن شش ماه، فرصت مغتنمى یافتم تا قرآن و نهج البلاغه و متون دیگر را مطالعه کنم و درباره شان با اعضاى سازمان بحث کنم." او اضافه می کند که بحث هایش درباره جزوه "شناخت" مجاهدین، طرح سئوال از رجوی و خیابانی که با جواب های قانع کننده ای همراه نبود، مطالعه دوباره آثار مطهری، موجب شد که متوجه شود اساس سازمان مجاهدین بر ماتریالیسم است و با اسلام انطباقی ندارد. فهم این موضوع به نحوی آغازی بر جدایی وی از این سازمان بود.

تاسیس گروه فلاح به همراه منتظرقائم
اوایل سال 52 زمانی که الویری برای سومین بار دستگیر شد، برای مدت 8 ماه در اوین حبس بود. این زمان و اختلاف ها با سازمان مجاهدین سبب شد که جنبشی پایه ریزی کند که در عین مبارزه قاطعانه با رژیم شاه، سازماندهى منسجم داشته و انحرافات مجاهدین خلق را هم نداشته باشد. نتیجه آن شد که به همراه مرحوم حسن منتظرقائم گروهی تشکیل دادند که نام آن فلاح شد. فلاح از جمله هفت گروه مبارز مسلحی بود که بعدا سازمان مجاهدین انقلاب را تشکیل داد.

آزادی از زندان و شروع سربازی
مرتضی الویری اسفند 52 از زندان آزاد شد، درسش را به پایان رساند و سپس به سربازی اعزام شد. ابتدا در ذوب آهن مشغول به گذران خدمت سربازی شد، اما بعد به دلیل سوابقش به عنوان سرباز صفر به بیرجند اعزام شد. در این دوران که افزون بر یک سال و نیم طول کشید، او با تغییر قیافه در هنرستانی مشغول کار بود و از این طریق کمک خرج خانواده اش بود؛ "به هر حال؛ در دوران خدمت سربازى، توفیق این را یافتم که تدریس کنم؛ براى پدر و مادرم پول بفرستم؛ تعدادى را براى عضویت در گروه فلاح آماده کنم و این که با فرارى دادن طلبه ها خدمتى به مردم بکنم."

از ایران ناسیونال و تشکیل جلسات فلاح تا دیدار با آیت الله خمینی
به مجرد پایان دوره سربازی، در کارخانه ایران ناسیونال مشغول به کار شد. همان زمان فعالیت ها و جلسات گروه فلاح نیز جدی شد. الویری نزدیک به دو سال در ایران خودرو به عنوان مهندس کار می کرد.
سال 56 و با شدت گرفتن فعالیت های ساواک و از سوی دیگر مشکلات مالی گروه فلاح، الویری به عنوان نماینده این گروه برای دیدار با آیت الله خمینی انتخاب می شود. او به همراه همسرش ابتدا به آلمان و سپس برای دیدار با قطب زاده به پاریس می روند. پس از دیدار با قطب زاده و وصل شدن به محمد منتظری اوضاع برای سفر به عراق به ترتیبی مهیا می شود. الویری و همسرش به دمشق می روند و آنجا برای جعل پاسپورت با علی جنتی (فرزند آیت الله جنتی) دیدار می کنند. جنتی پس از تهیه پاسپورتهای جعلی، ابتدا کارشان را برای سفر به لبنان برای دیدار با جلال الدین فارسی و گفت و گو درباره مبارزه مسلحانه آماده می کند، سپس به همراه یادداشتی به سید محمود دعایی (مسئول موسسه اطلاعات) در نجف معرفی می کند.
به دلیل آنکه پاسپورتهای جعلی بحرینی بودند، الویری و همسرش خود را به کر و لالی می زنند و تا زمان اقامت در هتلی در بغداد لب به سخن نمی گشایند. آنها سپس به همین سیاق به نجف می روند، بار اول آقای خمینی پس از شنیدن سئوالات، الویری و همفکرانش را به متن سخنرانی هایش ارجاع می دهد. این موضوع سبب می شود که الویری از دعایی درخواست کند تا ترتیب دیدار دیگری را بدهد. در دیدار دوم و سوم آیت الله خمینی آنها را از مبارزه مسلحانه برحذر می دارد و می خواهد که روی افزایش آگاهی مردم کار کنند. خمینی همچنین مطهری را برای حل مشکلات گروه در ایران معرفی می کند. پس از بازگشت به ایران بهانه ای به دست می آورد و به این ترتیب ایران ناسیونال را ترک می کند، سپس به همراه محمد رضوی شرکت پوش را تاسیس می کنند تا تحت پوشش آن به فعالیت های سیاسی بپردازند. او در این زمان فعالیت های خود را در تظاهرات ها گسترش داد و در ارتباط با آیت الله بهشتی قرار گرفت.

فعالیت های تخریبی، دستگیری و شنجه پیش از انقلاب
الویری 5 بار سابقه دستگیری پیش از انقلاب دارد. اولین بار در فروردین 1350 به دلیل همکاری در تکثیر جزوات "ولایت فقیه" آقای خمینی دستگیر شد و بعد از انکار ماجرا چند روز بعد آزاد شد.
در دهه پنجاه مجله ای سکسی با نام "این هفته" به مدیریت دولوقاجار در تهران منتشر می شد. الویری که محتویات مجله را در انحراف با جریان سیاسی می دانست به وحید افراخته مسئولش در سازمان مجاهدین پیشنهاد داد تا دفتر این مجله منفجر شود. اقدامی که چند روز بعد عملی شد. انفجار موفق دفتر مجله سبب شد، تا انفجار مجسمه شاه در دماوند را نیز پیشنهاد دهد، این پیشنهاد 13 روز پیش از عملی شدن برای الویری باعث دردسر شد. با دستگیری "ذوفن" از اعضای مجاهدین، الویری هم لو رفت و روز 15 خرداد دستگیر شد. هرچند او را با برخی دیگر از اعضای دستگیر شده رو در رو کردند، اما وی همه چیز را انکار کرد و سرانجام به 6 ماه حبس محکوم شد.
الویری بار سوم در اردیبهشت 52 به دلیل فعالیت های تشکیلاتی در سازمان مجاهدین در دماوند دستگیر شد و سپس به تهران اعزام شد. وی در اوین توسط رسولی و حسینی تحت بازجویی و شکنجه قرار گرفت. مدت زندانش 8 ماه و نیم طول کشید و در آنجا با اشخاصی همچون ربانی شیرازی، محمدتقی شریعتی و منتظر قائم آشنا و دمخور شد.
بار چهارم دستگیری اواخر سال 56 اتفاق افتاد. زمانی که دو نفر از اعضای گروه فلاح دستگیر شدند و الویری برای رهایی از دستگیری عزم سفر به خارج کرد، اما در فرودگاه مهرآباد توسط ماموران دستگیر شد. او تا فروردین سال 57 در اوین در حبس بود. او در سال 57 نیز یک بار برای مدت کوتاهی دستگیر شد.

انقلاب 57 و تشکیل سازمان مجاهدین انقلاب و سپاه
الویری در روزهای به ثمر رسیدن انقلاب جزو کمیته استقبال از آیت الله خمینی بود. او در همین زمان با عباس شیخ عطار که از صدا و سیما جدا شده بود، رجایی که آن زمان نگهبان زندان ساواکی ها بود و بهزاد نبوی آشنا شد. هفت گروهی که کمیته استقبال را تشکیل داده بودند، برای مبارزه با نیروهایی مانند سازمان چریکهای فدایی و مجاهدین خلق سازمانی را تشکیل می دهند که نامش سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی شد. این هفت گروه عبارت بودند از: گروه بدر، گروه فلق، گروه منصورون، گروه صف، گروه امت واحده، گروه موحدین و گروه فلاح.
همین سازمان پیشنهاد تشکیل کمیته های انقلاب را از طریق مطهری به آیت الله خمینی می دهد. الویری سپس به عنوان عضو شورای مرکزی کمیته انتخاب شد. با تاسیس سپاه پاسداران و ادغام سپاه سازمان مجاهدین انقلاب، کمیته های انقلاب و سپاه پاسداران در یکدیگر، الویری به عنوان عضو شورای فرماندهی سپاه پاسداران انتخاب شد. او سپس فعالیت هایش را در سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و سپاه متمرکز کرد. چندی نگذشته بود که وی فروتن را به عنوان جانشین به شورای فرماندهی سپاه معرفی کرد و خود عملا از آن نهاد خارج شد. او در برخورد با شلوغی های کردستان نقش ویژه ای برعهده داشت. وی با کمک یکی از دوستانش و برخی از اعضای سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و حمایت هاشمی رفسنجانی وزیر وقت کشور، به شناسایی گروه تروریست فرقان مشغول شد. چندی پس از آن، آنها توانستند گروهک فرقان را متلاشی کنند. موارد فوق، اقداماتی است که الویری از زمان انقلاب تا 6-7 ماه پس از آن انجام داده است.

نمایندگی مجلس شورای اسلامی تا ستاد مهدی کروبی
الویری در اولین انتخابات مجلس در 24 اسفند 58 از سوی مردم دماوند انتخاب و به مجلس روانه شد. بخش دوم زندگی الویری از همین نقطه آغاز می شود. خاطره وی از این دوران، طرح عدم کفایت بنی صدر، رای گیری در خصوص وضعیت اعضای سفارت آمریکا و گاوصندوقی پر از اسلحه است که در مجلس قرار داشت و برای آن بود تا در زمان خطر، نمایندگان از آن استفاده کنند. طی همین دوره بود که اعضای ارشد سازمان مجاهدین انقلاب به دلیل نگرش های سیاسی-اقتصادی مختلف در سازمان با یکدگیر تضاد پیدا کردند و در سال 62 این سازمان را منحل اعلام کردند. در انحلال سازمان، نقش نمایندگان آیت الله خمینی در سازمان را نمی توان نادیده گرفت، در حقیقت جناح راست مجاهدین انقلاب به سوی نمایندگان خمینی رفتند و جناح چپ به انحلال رضایت داد تا بعدا سازمان دوباره تشکیل شود.
الویری در دوم و سوم مجلس نیز از حوزه دماوند به عنوان نماینده این شهر انتخاب شد. طی این دوره ها وی عضو کمیسیون های تخصصی و رئیس کمیسیون صنعت و معدن مجلس شورای اسلامی بود. الویری در دوم نخست وزیری موسوی، معاونت سازمان برنامه و بودجه را برعهده داشت. او سپس تحصیلاتش را ادامه داد و کارشناسی ارشد مدیریت خود را از دانشگاه مدیریت دولتی اخذ کرد. او در دهه هفتاد و دولت هاشمی رفسنجانی مدتی رئیس مناطق آزاد تجاری بود.
پس از دوم خرداد 76 و با برکناری کرباسچی از سمت شهرداری وی به عنوان شهردار تهران منصوب شد و نزدیک به 32 ماه در این سمت مشغول بود. الویری طی این مدت تلاش کرد تا در حوزه مالی نظم و انضباط در شهرداری حاکم شود. احداث و افزایش خطوط متروی شمال-جنوب و شرق-غرب تهران، ارائه بنزین بدون سرب و گازوئیل بدون گوگرد، طرح معاینه فنی خودروها، گازسوز کردن خودروها و سی ان جی کردن اتوبوس های درون شهری و هوشمند کردن مرکز ترافیک و تدوین برنامه ده ساله برای کاهش آلودگی شهر تهران از جمله اقدامات الویری در زمان شهرداری اش در تهران است.
الویری در دهه 80 و دور دوم ریاست جمهوری خاتمی به عنوان سفیر ایران در اسپانیا انتخاب شد. مسوولیتی که از سال 82 تا 85 آن را در اختیار داشت. با آمدن احمدی نژاد بر سر کار، وی مدیریت موسسه ای را که تاسیس کرده بود عهده دار شد. موسسه آموزش آزاد مدیریت جایی بود که تا زمان انتخابات مجلس الویری عمده فعالیت هایش را در آنجا متمرکز کرده بود. صلاحیت او در هشتمین انتخابات مجلس شورای اسلامی احراز نشد و از ورود به مجلس به دلیل نظارت استصوابی بازماند. در انتخابات ریاست جمهوری اخیر ابتدا از حضور سید محمد خاتمی حمایت می کرد، اما با کنار کشیدن خاتمی به ستاد مهدی کروبی پیوست.
الویری از معترضین به نتایج انتخابات اخیر بود، و تا پیش از دستگیری بر آن تاکید داشت. او در این باره در آخرین مصاحبه اش می گوید: "اعتراض ما در انتخابات فقط مربوط به روز انتخابات نبود. بلکه به وقایعی که در هفته های منتهی به انتخابات انجام شد، اشکالات اساسی داشتیم. مسایل روز انتخابات و نحوه اعلام نتایج هم مورد اعتراض بود که همه این ها را به عنوان شکایت به شورای نگهبان فرستادیم که جوابی ندادند. الان هم آن مسایل و اشکالات به جای خود باقی است و در گزارش نهایی شورای نگهبان هم هیچ جوابی به دغدغه های اساسی ما درباره انتخابات داده نشد. لذا باید بگویم که هیچ گونه تغییری در نظر ما به وجود نیامده است."
الویری می افزاید: "بعد از انتخابات اتفاقاتی افتاد که نه تنها مشکلات را حل نکرد، بلکه آنها را بیشتر و مساله را حادتر کرد. با اقدامات غیرمنطقی و غیرقانونی مثل حمله به مردم، دستگیری افراد بیگناه و ایجاد جو پلیسی در جامعه و تهمت زدن به کسانی که دنبال رای خود بودند، یا خس و خاشاک خواندن آن ها یا بازیچه خواندن یا تحت تاثیر خارجی بودن آن ها،مساله حادتر و بیشتر شد. اکنون هم بر این باورم که شرایط حکومت نظامی بر کشور حاکم است."
مرتضی الویری، از شاگردان آیت الله خمینی، از بنیانگذاران سپاه، عضو کابینه موسوی – خامنه ای در دهه اول انقلاب، نماینده چندین دوره مجلس شورای اسلامی، سفیر ایران در دوران خاتمی، سرانجام مانند دیگر نیروهای مهم اصلاح طلب و مردان سالهای اول انقلاب ایران، در کودتای 22 خرداد به زندان رفت تا مصداق دیگری باشد بر این اندیشه سیاسی که "انقلاب فرزندانش را می خورد."

به یاد لوی استروس، کاشف بزرگ ساختارها

دقت در کارکرد ذهن

شناخت ساختاری

به حق چیزهای نشنیده!

درپیشگاه عدالت زانو بزنیم نه دربرابرقدرت

هشدار توکلی در مورد پایان "مدارا" با خاتمی، موسوی و کروبی

ستون - شخصيت ها

عضو سابق فرماندهی سپاه اسیر چیست ؟

منطق قدرت و قدرت منطق

نواندیشی دینی: سکولاریسم و دموکراسی

کیوان را عشق است

	به یاد کلود لوی اشتروس
به یاد لوی استروس، کاشف بزرگ ساختارها علی امینی نجفی پژوهشگر مسائل فرهنگی لوی استروس به این نکته پی برد که کارکرد ذهنی انسان نامتمدن در بنیاد با ذهنیت پیشرفته و خردگرای انسان مدرن فرقی ندارد کلود لوی استروس کتاب بنیادین خود که آمیزه‌ای از نقد و مقاله و سفرنامه است را با این جمله آغاز می‌کند: «از سفرها و کاشفان بیزارم.» اما خود او از راه سفری دور و دراز بود که به کشف رازهایی مهم نایل آمد. لوی استروس در بروکسل به دنیا آمد (۱۹۰۸) اما در پاریس به تحصیل فلسفه و حقوق پرداخت. در دانشگاه به سنت فلسفی امانوئل کانت گرایش داشت. در آستانه‌ی جنگ جهانی دوم، در گریز از وحشت نازیان، به آمریکای لاتین کوچ کرد. در دل جنگل‌های انبوه و در دیدار با قبایل "وحشی" آمازون بود که به اسرار زندگی خیره شد و به پاره‌ای از رمز و رازهای بشر دست یافت. دقت در کارکرد ذهن لوی استروس با کندوکاو در زندگی معنوی اقوام "ابتدایی" به این نکته پی برد که کارکرد ذهنی "انسان نامتمدن" در بنیاد با ذهنیت پیشرفته و خردگرای انسان مدرن فرقی ندارد؛ آیین‌ها و باورهای "جماعت ابتدایی" با تفکرات و نظریات "جامعۀ پیشرفته" وجوه مشترکی دارند که می‌توان آنها را "قالب‌های ساختاری" خواند. لوی استروس در بازگشت به فرانسه به سال ۱۹۴۹ به انتشار پژوهش‌های خود در زمینه‌ی انسان‌شناسی و قوم‌شناسی دست زد. او در کتابی که خود اثر ادبی درخشانی است، نشان داد که اقوام "عقب‌مانده"، که "نامتمدن و ابتدایی" خوانده می‌شوند، از نظر فعالیت ذهنی از شهروندان جوامع متمدن هیچ کم ندارند، و کنش‌های مغزی آنها به همان اندازه غنی و پیچیده است. کتاب "بومیان غمگین گرمسیر" (یا: گرمسیریان اندوهگین) در دهه‌ی ۱۹۵۰ و دوران مبارزات ضداستعماری طنین سیاسی بلندی داشت. شناخت ساختاری اثر بزرگ لوی استروس به نام "انسان‌شناسی ساختاری" که در سال ۱۹۵۵ منتشر شد، دانش شناخت اقوام و فرهنگ‌های بیگانه را از بنیاد دگرگون کرد. او با ارائه‌ی نمونه‌های زنده و متنوع نشان داد که هنجارهای رفتاری و موازین اخلاقی در تمام جوامع بر پایه‌ی رشته‌ای از الگوها یا ساختارهای پیشین استوار است. لوی استروس با انتشار پژوهش‌های بیشمار خود به پی‌ریزی "گفتمان ساختاری" یاری رساند. او با مطالعات گسترده در عرصه‌های گوناگون زبان و اندیشه و روان، نشان داد که کارکردهای ذهنی و روحی انسان در اقلیم‌های گوناگون سخت رنگارنگ هستند، اما بنیادهای ساختاری کمابیش پایدار و یکسانی دارند. اثر بزرگ لوی استروس به نام "انسان‌شناسی ساختاری" که در سال ۱۹۵۵ منتشر شد، دانش شناخت اقوام و فرهنگ‌های بیگانه را از بنیاد دگرگون کرد. او با ارائه‌ی نمونه‌های زنده و متنوع نشان داد که هنجارهای رفتاری و موازین اخلاقی در تمام جوامع بر پایه‌ی رشته‌ای از الگوها یا ساختارهای پیشین استوار است. او ثابت کرد که زندگی معنوی اقوام ابتدایی (شامل باورها و آیین‌ها و اسطوره‌های پرشاخ و برگ) هیاهویی بیهوده نیست، بلکه عناصر یک نظام نشانه‌ایست که به یاری ساختارشناسی قابل فهم است. انسان متمدن جوامع مدرن نیز در اساس با بهره‌گیری از همین "ساختارها" دنیای خود را قابل فهم می‌سازد. لویی استروس در رسالاتی مانند "ساختارهای ابتدایی خویشاوندی" و "اندیشۀ وحشی" به مطالعۀ تطبیقی عرصه‌های گوناگون روابط انسانی در میان اقوام ابتدایی و "متمدن" دست زد. او دستاوردهای نظری خود را به آموزه‌های زیگموند فروید (در روانکاوی) و رومن یاکوبسون (در زبان‌شناسی) گسترش داد. لوی استروس در پی‌ریزی شالوده‌های فلسفی ساختارگرایی سهمی برجسته داشت. نوشته‌های او در کنار آثار ژاک لاکان (روانکاوی)، میشل فوکو (سخن فلسفی)، رولن بارت (نقد ادبی)، لویی آلتوسر (فلسفه اجتماعی) به اندیشه‌ و شناخت ساختاری اعتبار بخشید. این اندیشمندان با آثار بیشمار خود در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ اندیشه‌ی علمی را دگرگون کردند. برخی از نوشته‌های لوی استروس به زبان فارسی ترجمه شده است. شامگاه سه شنبه سوم نوامبر منابع دولتی فرانسه تائید کردند که "متفکر قرن" سحرگاه یکشنبه اول نوامبر فوت کرده است. او به زودی ۱۰۱ ساله می‌شد.
+ نوشته شده در 5 Nov 2009ساعت 22:7 توسط ali \|

	به حق چیزهای نشنیده !!
دوشنبه ۶ مهر ۱۳۸۸ به حق چیزهای نشنیده! حسن يوسفي اشکوري اعلام شده است که مسؤلان نظام آموزشی کشور در دولت دهم تصمیم گرفته اند که تاریخ شاهان را از کتاب تاریخ مدارس حذف کنند. به راستی این دیگر از آن حرفها است! ما در این سی سال به سخنان عجیب و تصمیمات شگفت در جمهوری اسلامی عادت کردهایم و بویژه در دولت نهم به همه چیز و از جمله به گفتارها و رفتارها و تصمیمهای نسنجیده و نامعقول و لحظهای مسؤلان چنان خو کردهایم که دیگر هیچ چیز ما را به تعجب و شگفتی وا نمیدارد. فضای ذهنی ما به گونهای شکل گرفته و عادت کرده که اگر دولت اصولگرا و ارزشی - و صد البته احیا کنندة اصول اصیل انقلاب اسلامی 57 !- نهم و دهم و رئیس جمهور انتصابی آن سخنی به قاعده بگوید و کاری معقول و سنجیده بکند و... ، جای شگفتی دارد و ما دچار تعجب خواهیم شد. اما انصافاً این تصمیم اخیر، که البته هنوز نمی دانم چقدر جدی است، دیگر نوبر است و برای من، که با تاریخ سر و کار دارم، چنان شگفت و شوک آور است که پس از خواندن آن بلافاصله با صدای بلند گفتم: به حق چیزهای نشنیده! گرچه تا آنجا که من دیدهام، در چرایی و انگیزه این تصمیم انقلابی و مشعشع سخنی گفته نشده است، اما به احتمال قریب به یقین علت آن « طاغوتی » بودن پادشاهان و یا جابر بودن آنان و شاید هم مسلمان نبودن اینان بوده باشد. چرا که این نگاه از سالیان پیش از انقلاب ( حتی از روزگار مشروطه ) و بویژه در عصر انقلاب در میان نیروهای انقلابی مسلمان و حتی عناصر چپ غیرمذهبی وجود داشت و پس از انقلاب نیز بویژه در اندیشه و عمل مسؤولان نظام جمهوری اسلامی این فکر گسترش یافت و منشاء گفتارها و رفتارهای ضد سلطنتی بسیار شد. حال که دولت انقلابی و اسلامی اصیل و ارزشی تمام عیار نهم و دهم بر سر کار است، دیگر باید به طور کامل « طاغوت زدایی » شود و حتی لازم است نام و یاد شاهان نیز از کتاب و دفتر مدارس و شاید بعدها دانشگاه به کلی حذف گردد و در نتیجه « اسلام عزیز » مورد نظر آقایان مستقر شود! خدا را چه دیدی ممکن است پس فردا اساساً آمدن نام و تاریخ پادشاهان در کتابها و یا فیلمها و نشریات « قانونا » ممنوع شود و یا تمام کتابهای تاریخ گذشته از کتابخانهها جمعآوری گردد! نگویید نمیشود، در دولت ارزشی همه چیز ممکن است! به هر حال این تصمیم با هر انگیزه و هدفی که گرفته شده باشد، چنان نامعقول و حتی ناشدنی است که چندان نیازی به پرسشگری و بحث و استدلال و احتجاج نیست. فقط به چند نکته به اجمال اشاره میکنم: 1 – منظور از شاهان فقط شاهان پیش از اسلام است یا پس از اسلام نیز مورد توجه است؟ آیا می خواهید مثلا شاهان صفوی را از تاریخ مدارس حذف کنید؟ مگر به این شاهان شیعی و حامی علما و فقها افتخار نمیکنید؟ 2 – اگر بهانه بدیها و زشتکاریهای شماری از شاهان پیش از اسلام است، مگر شاهان و امیران اسلامی – شیعی پس از اسلام پاک و مبّرا از ستمها و زشتکاریها هستند؟ در یک نگاه کلان چنین مینماید که پادشاهان و فرمانروایان مسلمان و شیعی در ایران اسلامی در طول هزار و چهارصد سال، به مراتب از مجموعه شاهان ایرانی قبلی بیشتر مرتکب جنایت و ستم شده و به انواع فساد سیاسی و مالی و اخلاقی دچار بوده و حتی از نظر دینی نیز غالبا منحط تر بوده و در مقابل اینان از نظر توانایی کشورداری و تلاش برای سازندگی و آبادانی و خلق تمدن و فرهنگ اکثرا ضعیف تر و ناتوان تر از پیشینیان بوده اند. مثلا در دوران اسلامی شاهانی چون کوروش و داریوش و خسرو انوشیروان همتا ندارند. کسانی که با تاریخ اندکی آشنایی دارند، می دانند که چه می گویم. 3 – از همه مهمتر این که حذف تاریخ شاهان هر تاریخ و هر ملتی، عملاً به معنای حذف و حداقل نادیده گرفتن تاریخ تمدن و فرهنگ آن قوم و ملت است. در گذشته بیشتر و البته در زمان ما کمتر سیاست و علوم و فنون و ادب و هنر و فلسفه و دین و فرهنگ و آداب دینی و حتی اخلاق و سلوک مدنی و اجتماعی مردمان عادی، به شکلی و هرکدام در سطوحی به شاهان و فرمانروایان و در سطح نهادها به نهاد حکومت و سلطنت و نهاد دربار پیوند داشته است. این پیوند در سطحی بوده است که اگر شاهان ( بویژه در تاریخ ایران از پیش از اسلام تا پس از اسلام ) و دربارها نبودند، بسیاری از علوم و فنون و ادب و هنر و علوم و فرهنگ و معارف و حتی تبلیغات دینی یا پدید نمیآمدند و یا گسترش نمی یافتند. چه کسی است که نداند، اگر تلاشها و حتی زورگویی ها و سرکوبهای شاهان و امیران نبود، نه چندان از رواج علوم و معارف نشانی بود و نه از گسترش و عمومی شدن و غلبه بسیاری از ادیان و مذاهب خبری بود و در نهایت سرگذشت بسیاری از اقوام در تمام نواحی جهان امروز به گونه ای دیگری بود. مثلاً اگر حمله اعراب به ایران صورت نمی گرفت و حدود دو قرن بر مردمان نواحی مختلف ایران زمین آن همه فشار حکومتی برای پذیرش اسلام و یا آموزش آداب دین جدید وارد نمیآمد، وضعیت دینی و در نتیجه اجتماعی و سیاسی ایرانیان میتوانست به شکل دیگر باشد. به تعبیر میشل فوکو رابطه « دانش و قدرت » بسیار مهم است. جالب است که در طرح آقایان ادعا شده است که میخواهند به جای تاریخ شاهان، تاریخ داشمندان را بگذارند. شگفتا! مگر می توان در تاریخ گذشته ( حتی در سطح محدودتر در دنیای مدرن نیز ) بدون پرداختن به تاریخ شاهان و امیران رنگارنگ و نهاد دربار و حکومت به علوم و عالمان پرداخت؟ مثلا چگونه میتوان از بوعلی سخن گفت و از شاهان و امیران بویی و دیگران که ولینعمت و حامی وی بودند یاد نکرد؟ از همه مهمتر، میدانیم تقریبا تمام فقهیان شیعی ایران ( و البته غیر ایران نیز ) در دربارها بودند و یا در پناه دربارها و کمکهای مادی و معنوی شاهان به فعالیت های علمی و دینی اهتمام کرده اند. از جمله در عصر صفوی این پیوند « نهاد سلطنت » و « نهاد روحانیت » استوار از آن است که بتوان آن را انکار کرد و یا بتوان آن دو را تفکیک کرد. مثلا میتوان تاریخ زندگی و فعالیت های علمی و سیاسی محقق کرکی و علامه مجلسی را بدون طرح تاریخ دربار شاه عباس و شاه سلطان حسین نوشت؟ 4 – به هرحال تاریخ ما و نیز تاریخ هر ملتی آمیزهای از زیباییها و زشتیها است و نمیتوان از تاریخ یکسره زشت و یا یکسره زیبا سخن گفت. نیز فصلی از تاریخ ایران در دوران پیش از اسلام نوشته شده و فصلی نیز پس از اسلام و در هر دوره نیز بخشی را زیباییها تشکیل داده و بخشی را زشتیها. و نیز بخش مهمی از تاریخ عمومی ما و دیگر اقوام به تاریخ شاهان و فرمانروایان اختصاص دارد و بخشی نیز به علما و دانشمندان و هنرمندان و شاعران و ادیبان و پیامبران در نهایت مردمان عادی و پیرو شاهان و پیامبران و دانشمندان. این فصلها و بخشهای تاریخ چنان به هم پیوستهاند که جدا کردنشان به شکل بنیادین و ارگانیک نه ممکن است و نه مفید. از این رو دعوی و حتی تصمیم « شاهکار » مسؤولان دولت ارزشی و اسلامگرا محال اندیشی است و در عمل نیز ناشدنی است و فقط میتواند اسباب شوخی باشد!
+ نوشته شده در 28 Sep 2009ساعت 22:5 توسط ali \|

	باید از آقای احمد توکلی( ها) رفع نگرانی کرد
آقای احمد توکلی در نامه ای به آقایان موسوی ، کروبی و خاتمی شدیدا اظهار نگرانی کرده اند : دوشنبه ۳۰ شهريور ۱۳۸۸ نارضایتی کیهان از شعارهای مردم علیه روسیه هشدار توکلی در مورد پایان "مدارا" با خاتمی، موسوی و کروبی احمد توکلی، رییس محافظه کار مرکز پژوهش های مجلس، در نامه ای میرحسین موسوی و سید محمد خاتمی، جنبش سبز را ناسازگار با مبانی انقلاب اسلامی و برخوردار از پشتیبانی بیگانگارن مخالفان اسلام و استقلال ایران دانست. توکلی در این نامه نوشت که جنبش سبز قصد معارضه با نظام قانونی و مردمی حاکم را دارد و رفتار و ظاهر کثیری از افراد آن حاکی از عدم تقید به شرع و ارزش‌های انقلابی است. این نماینده مجلس با اشاره به برخی شعارهای سرداده شده از سوی مردم در راهپیمایی روز قدس از خاتمی و موسوی پرسیده است: وقتی با ادعای احیای ارزش‌های فراموش‌شده خط امام، معترضان را علمداری می‌فرمایید، آیا از این شعارها و سردهندگانشان برائت می‌جویید یا با ادامه سکوتتان آن‌ها را تایید می‌کنید؟ اشاره توکلی به شعارهای؛ استقلال، آزادی، جمهوری ایرانی، نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران، ما اهل کوفه نیستیم، پشت یزید بایستیم و مرگ بر... است که توسط مردم در روز جمعه سر داده شد. او این شعارها را استراتژی تازه ای توصیف کرده که به عقیده وی این استراتژی به وضوح با سه محور اعتقادی و استراتژیک امام در تضاد است. رئیس مرکز پژوهش های مجلس، خطاب به خاتمی و موسوی نوشته است: چرا در برابر شعار انحرافی نه غزه نه لبنان سکوت کرده‌اید؟ نظرتان عوض شده یا صهیونیست‌ها تغییر ماهیت داده‌اند؟ آیا قدرت، آن‌قدر شیرین است که برای رسیدن به آن باید پا روی اعتقادات امام گذاشت؟ شما که می‌گوئید خط امامی هستید. توکلی از سید محمد خاتمی پرسیده است: فکر می‌کنید اگر کسانی که امروز شعار جمهوری ایرانی می‌دهند، سرکار بیایند، شما را خلع لباس و منزوی نخواهند کرد؟ البته اگر زنده‌تان بگذارند. او، موسوی و خاتمی را به طور تلویحی، به "انحراف" از آرمان‌های آیت‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی متهم کرده و نوشته است: معارضه به ظاهر جدید، با شعارها و استراتژی‌های شمرده شده، چیزی جز خیانت به امام، انقلاب، اسلام، مردم و ایران نیست. توکلی همچنین موسوی و خاتمی را متهم کرده که می‌خواهند حاکمیت را وادار به برخورد با خود کنند و در عین حال پرسیده: فکر می‌کنید حکومت تا کجا مدارا خواهد کرد؟ وی هشدار داده: ترديدي نيست كه معارضه به ظاهر جديد، با شعارها و استراتژي‌هاي شمرده شده، چيزي جز خيانت به امام، انقلاب، اسلام، مردم و ايران نيست. اگرچه خيانت فاعلي بر همه افراد اين جريان صدق نمي‌كند، ولي قطعا خيانت فعلي هست. فكر مي‌كنيد حكومت تا كجا مدارا خواهد كرد؟ اگر تصور شود اجازه داده مي‌شود نظامي كه با خون‌دادن‌ها و خون دل خوردن‌هاي بسيار برپا شده و تنها حكومت ديني جهان، ولو پر عيب و نقص، است، به اين راحتي عوض مي‌شود؛ يا تصور كنيد همه آناني كه امروز زير علم شما سينه مي‌زنند، به شما وفادار خواهند ماند، هردو تصور اشتباه است...." بسیار ضروری ولازم است که از امثال آقای توکلی رفع نگرانی شود . بسیار ضروری ولازم است که امثال آقای توکلی خیالشان راحت شود که در صورت استقرار یک حکومت مبتنی بر مردم سالاری تمام عیار از دماغ هیچ شهروندی از شهروندان این سرزمین خون نخواهد آمد و همگان بطور یکسان از حقوق انسانی خویش که در اعلامیه ی جهانی حقوق بشر شناخته شده است بر خوردار خواهند بود .
+ نوشته شده در 22 Sep 2009ساعت 12:14 توسط ali \|

	اقاریر متهم در دادگاه تا چه میزان مسموع است ؟
در نماز عید فطر این بحث عنوان شد که اقاریر متهم در دادگاه بر علیه دیگران مسموع نیست اما بر علیه خودش مسموع است . آیا چنین است ؟ حقوقدانان و جرم شناسان و روان شناسان پاسخ داده اند و می دهند و خواهند داد که هرگز با قاطعیت نمی توان حکم کرد . اقرار و اظهار متهم و شهود ، در واقع ، بخشی از عناصر پیچیده و متعدد یک دادگاه در رسیدن به حقیقت و تعیین حکم توسط دادگاه می توانند باشند - و نه تنها عنصر . در این جا باید توجه کرد که منظور قرار دادن متهم در شرایط فشار و اجبار نیست و فرض بر این است که متهم ( و شهود ) در شرایط عادی قرار داشته باشند ؛ و گرنه اقرار متهم درشرایط جسمی و روحی فشار و اجبار که در اساس و به کلی داد گاه را از اعتبار و قانونیت می اندازد . موارد بسیار توسط حقوقدانان مطرح شده است که اقرار متههم بر علیه خودش ناروا و ناحق بوده است و صرف ملاک قرار دادن آن می توانسته برای دادگاه گمراه کننده باشد . مثل آن که کسی حاضر باشد ، به دلایل گوناگون ، گناه دیگری را به گردن بگیرد . به هرحال وبطور خلاصه : صمیمانه آرزو دارم ایشان اظهار نظرشان بالبداهه بوده باشد و در فرصت دیگر این اظهار نظر را به صورت پخته تر و سنجیده تر اصلاح فرمایند . امیدوارم حقوقدانانی صاحب صلاحیت و مجرب این نکته را خدمت ایشان تشریح کنند که در نظر نگرفتن ظرایف و دقایق حقوقی و روانشناسی و جرم شناسی در داوری دادگاه نسبت به اقاریر متهم در دادگاه – حتی با فرض آن که هیچ نوع فشاری و شکنجه ای و شرایط غیر عادی در اقاریر متهم نبوده باشد – تا چه میزان می تواند حقی را تاحق یا ناحقی را حق کند و بی توجهی به این موضوع تا چه میزان خطرناک خواهد بود .
+ نوشته شده در 22 Sep 2009ساعت 12:0 توسط ali \|

	منطق قدرت و قدرت منطق - مطلبی از حسن یوسفی اشکوری
شنبه ۲۱ شهريور ۱۳۸۸ منطق قدرت و قدرت منطق حسن يوسفي اشکوري در بیانیه اخیر نهضت آزادی ایران از دو "منطق" سخن رفته بود: "منطق قدرت" و "قدرت منطق". روشن است که در عنوان نخست سخن از منطق صاحبات قدرت و حاکمان قدرتمند و یا متوهم قدرت در برابر دگراندیشان و مخالفان و منتقدان و در برخی موارد تمام یا اکثریت مردم است که غالبا همراه با زور، تحمیل، سرکوبی و اجبار است؛ و در منطق دوم از قدرت منطق سخن در میان است و طبق این منطق از روش ایضاح، استدلال و اقناع استفاده میکنند. در روش اول هیجان، جزمیت، تعصب، بی خردی، قدرتمداری اصالت و حاکمیت دارد؛ و در روش و منطق دوم خردمندی، اعتدال، عدالت، رواداری و در نهایت حق مداری اصالت و اعتبار پیدا میکند. این دو روش، که هر کدام به طور کلی به دوجهان سنت و مدرن تعلق دارند، در عرصه جامعه و سیاست به دو فرجام و نتایج خاص و مشخصی منتهی میشوند. به هرحال هرکدام روشی از ملکداری اند که از مبانی و منطق ویژه ای پیروی میکنند.(ادامه )
+ نوشته شده در 20 Sep 2009ساعت 10:23 توسط ali \|

	تقی رحمانی از کیوان صمیمی می گوید
شنبه ۲۱ شهريور ۱۳۸۸ کیوان را عشق است تقي رحماني در عرصه منش کیوان صمیمی موجود کمیابی است. او بچه مرفه یک خانواده بلند مرتبه شرکت نفت ایران بود که به تمام دنیای پدر و مادر پشت کرد. همان پدر و مادری که در دهه 20 ماه عسل خود را در پاریس گذراندند. اما محبت فرزندی به پدرو مادر را تا انتها حفظ کرد و در مراقبت از آنان تا پایان عمرشان وفادار ماند. اما کیوان همانند برادرانش در نوجوانی به دنبال عدالت و ازادی رفت و با روحیه فضل الله مجاهدین در آمیخت و در زمره قاعدین نماند. در کوران سختیهای رژیم پهلوی زبان جانش آزرده شد و زبان ظاهریش لکنت گرفت. اما زبان دلش فروزان تر شد. بعد از پیروزی انقلاب در پی پست و مقام نبود چرا که اگر می خواست حداقل پست وزارت را در جیب داشت. اما اینها همه بزرگی کیوان نیست. کیوان را سالیانی است که از نزدیک می شناسم. می گویند که در بازداشت اخیر دلیری می کند. از حقانیت موضع و حقوق شهروندی خود می گوید. او که زمانی از موضع چریکی دلیری می کرد به دلیل خصلت خراباتی و درویشی خود دلیر است. در انفرادی و و سلول های جمعی 209 کیوان صمیمی نامی آشناست و امروز آشناتر. کسانی از مقاومت او می گویند که نام او را برای نخستین بار از همان انفرادی های 209 شنیده اند و از دریادلی آن مرد با سبیل های پرپشت در ویشی می گویند که عاشقانه در سلول ترانه های امید می خواند و دلیرانه از حق شهروندی خود می گوید. اما باز همه اینها بزرگی آن مرد 60 ساله نیست. چرا که بزرگی انسان تنها در مقاومت در برابر حاکمان نیست بلکه در دوست داشتن همه انسان هاست. این ملی مذهبی دریادل آموخته و نشان داده که انسان مذهبی و معنوی دموکرات زمانی از آزمون سربلند می شود که در منطقه مشاع جامعه مدنی با حفظ ایمان مذهبی خود حقوق همه انسان ها، اقوام و اصناف، زنان و مردان را پاس بدارد. و در این راه از هرگونه امکان آفرینی دریغ نورزد. کیوان هفت خوان مبارزه سیاسی را رفته است. آنزمان که به مبارزه سیاسی و فعالیت مدنی روی آورد نشان داد که این توان را دارد که از دل خویش نور به آفاق نشاند. همه می دانند که نشریه نامه تریبون همه صداهای جامعه بود. از چپ و راست همه در ان سخن می گفتند. نشریه ای که می رفت جا بیفتد اما آن را از کار انداختند. با این حال کیوان بعد از ضربه و محدودیت بیشتر انگیزه می گرفت ومی گیرد. درست زمانی که اصلاح طلبی پارلمانی با مشکلات مواجه شد او فعال تر شد. از سال 1380 زمانی که بسیاری توان فعالیت خود را از دست داده بودند او با شور بیشتری در عرصه حاضر شد. هیچ کس نمی تواند فعالیت انسانی و جوانمردانه اورا در پیشبرد اهداف جامعه مدنی نادیده بگیرد. فعالان جنبش زنان می دانند که کیوان هر چه داشت در اختیارشان می گذاشت بدون اینکه سودای طرح نام خود داشته باشد. دانشجویان می دانند که کیوان ماوای گرمی برای بی خانمانی انها بود. دانشجویان تحکیم، محروم از تحصیل همه به خوبی نیکی هایش را می دانند. خانه کوچک کیوان به بزرگی ایران بود. خانواده های دستگیرشدگان مدنی و سیاسی در دیدار با او امید و لبخند تحویل می گرفتند و او پیگیر حقشان در کمیته پیگیری بازداشتهای خودسرانه بود. زمانی که خطر جنگ جدی شد وی با شور و اشتیاق در شورای ملی صلح و استمرار آن جانانه از جان و مال و وقت خود بی محابا مایه گذاشت. به عینه شاهد بودم که بیشتر از همه وقت گذاشت و کمتر از همه توقع داشت. برای او ایران یعنی ترک، کرد، بلوچ، عرب، فارس، . . بود. همه اینها ایران بودند و شوری ملی صلح را تشکیل می دادند. با شروع انتخابات در طرح بیانیه مطالبه محوری نقش عالی ایفا کرد و در ستاد شهروند آزاد تلاش کرد. همین کیوان بود که کانون زندانیان سیاسی قبل از انقلاب را گرم نگه داشت . کانونی که در آن گرایشات مختلف اعم از چپ و راست، مذهبی و غیرمذهبی حضور داشت. از زملنی که او دستگیر شده است انگار چیزی را جنبش مدنی ایران کم دارد. او این کمبود را با ایستادگی بر سر باورهای مدنی خود جبران می کند. همه اینها که گفتم از کیوان بود اما همه کیوان نبود. باید با این شهر آشوب زیست کنی تا بدانی و بفهمی و با اخلاص بگویی کیوان را عشق است. چون بی گمان در سینه اش یک جنگل ستاره دارد.
+ نوشته شده در 13 Sep 2009ساعت 10:51 توسط ali \|